Zbucz, Rakowicze. Wspomnienie przeszłości

Kiedy człowiek jest młody, jego myśli i czyny kierują się przede wszystkim w stronę przyszłości. To co minęło w jego życiu, a zwłaszcza to co było treścią opowieści rodziców, dziadków i innych starszych ludzi, zazwyczaj nie wzbudza w nim wielkiego, często żadnego zainteresowania. Tymczasem to co się wydarzyło w rodzinnym domu lub w rodzinnej wsi, nawet dawno temu, rzutuje na świadomość każdego człowieka. Zazwyczaj dopiero z wiekiem przychodzi czas na refleksję i zainteresowanie tym, co wydarzyło się kiedyś w rodzinie lub w tzw. Małej Ojczyźnie. Kiedy ten wiek nadchodzi, często brakuje już ludzi, którzy mogliby zaspokoić te zainteresowania.
Niniejsza książka powstała w celu zapisania tego, co w przeszłości wydarzyło się w Rakowiczach i w Zbuczu, aby ludzie, których korzenie wywodzą się z obydwu wymienionych wsi, mogli chociaż w niewielkim stopniu poznać historie ich Małej Ojczyzny. Opisane w książce fakty i procesy historyczne są przedstawione z punktu widzenia mieszkańca ruskiej podlaskiej wsi i nie zawsze pozostają w zgodzie z oficjalną polityką historyczną.
Aby czytelnik mógł lepiej zrozumieć opisane fakty historyczne, dzieje wsi zostały przedstawione na tle szerszej historii. Źródłem informacji zawartych w niniejszej książce są różne publikacje historyczne oraz materiały archiwalne znajdujące się w archiwach Polski, Białorusi i Litwy. Niezmiernie istotnym źródłem wiedzy historycznej dotyczącej ostatniego stulecia stały się relacje mieszkańców Zbucza i Rakowicz. Ich treść, w celu maksymalnego uwiarygodnienia, była, na ile to możliwe, weryfikowana z zapisami urzędowymi. Jeżeli nie było możliwości dokonania takiej weryfikacji, a zasłyszane z kilku źródeł informacje po dokonaniu krytycznej oceny wydawały się oddawać rzeczywistość, również one zostały zapisane, tak aby nie odeszły w niebyt wraz z odejściem osób je przekazujących.
Publikacja niniejsza |jest przede wszystkim zbiorem fotografii zebranych wśród mieszkańców obydwu wsi. Dokumentują one wiejskie życie na przestrzeni minionego wieku i przywołują pamięć ludzi, którzy byli częścią wiejskich społeczności Zbucza i Rakowicz. Zdecydowana większość mieszkańców opisywanych miejscowości w codziennym życiu posługuje się gwarą, która jest przedmiotem wielu rozważań, a który przez zespół językoznawców Polskiej Akademii Nauk w wielotomowym fundamentalnym dziele noszącym tytuł „Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny” została określona jako północnoukraińska. W tym języku zostały podpisane fotografie. Chociaż zastosowano uproszczoną formę zapisu, z pewnością ludzie znający ten język nie będą mieli problemów z odczytaniem podpisów.
Mieszkańcy podlaskich wsi rzadko pozostawiali po sobie spisane wspomnienia. W Zbuczu i w Rakowiczach miała miejsce sytuacja wyjątkowa. Zachował się bogaty zbiór relacji nieżyjących już mieszkańców obydwu miejscowości – bądź spisanych przez nich samych, bądź też zapisanych przez innych. W znakomity sposób przedstawiają one trudy życia mieszkańców podlaskich wsi w pierwszej połowie XX wieku.
Książka niniejsza nie powstałaby bez pomocy wielu mieszkańców Rakowicz i Zbucza, którzy udostępnili swoje domowe archiwa i poświęcili swój cenny czas na wielogodzinne nieraz rozmowy służące dociekaniu prawdy historycznej o ich Małej Ojczyźnie. Bardzo pomocne okazało się też wsparcie innych ludzi, którym bliska jest opisywana tematyka.
Historia Rakowicz i Zbucza jest mocno powiązana z historia Czyż, a zwłaszcza z dziejami czyżewskiej parafii prawosławnej. Mieszkańcy obydwu opisywanych wsi bardzo aktywnie uczestniczyli w życiu parafialnym pełniąc niejednokrotnie funkcję cerkiewnych starostów czy śpiewając w parafialnym chórze. Ponieważ objętość niniejszej książki nie pozwoliła na zamieszczenie w niej opisu historii parafii w Czyżach, zainteresowani mogą się z nią zapoznać w książce „Czyże, Łuszcze – wsie królewskie”.
Dziękując wszystkim, którzy pomogli w zebraniu materiałów pozwalających na powstanie niniejszej publikacji, zarazem mam nadzieję, że praca ta pozwoli na zachowanie przynajmniej części interesującej, a jednocześnie odchodzące w niebyt historii podlaskich wsi
Jerzy Plewa