Klejniki. Dzieje wsi i parafii

Filozof Leszek Kołakowski pisał o „małej ojczyźnie” następująco: „To miasto, czy wieś w której się urodziliśmy. to środek świata. To przestrzeń niewielka, w której się obracamy – nasze domy, ulice, cmentarze, kościoły, to przestrzeń niewielka wielkim wysiłkiem ludzkim zabudowana, przez wojny niszczona i odbudowywana, to centrum świata”. Takim centrum świata dla mieszkańców Klejnik przez kilka stuleci była i jest wieś oraz najbliższa okolica. Najważniejszym elementem tej lokalnej przestrzeni jest rodzinny dom, w którym przekazuje się historię i pamięć przodków. To również inni mieszkańcy wsi, znajomi i krewni z okolicznych miejscowości, otaczająca ich przyroda. Szczególne miejsce, cementujące wiejską społeczność, zajmuje religia, a więc uczucia religijne wyniesione z rodzinnego domu, obiekty sakralne znajdujące się na terenie parafii – cerkwie, cmentarz, kapliczki, przydrożne krzyże oraz gwara, którą posługują się mieszkańcy. Przez wieki ta mała zbiorowość wiejska trwała, wbrew wojnom, klęskom żywiołowym, zmianom ustrojów i granic państwowych. Szybkie przemiany społeczno – gospodarcze ostatnich dziesięcioleci, gwałtowne zmniejszenie liczby ludności podlaskich wsi, zmiany obyczajowe sprawiły, że zanika tradycyjna wieś, a wraz z nią obyczaje, obrzędy, historie rodzinne. Dlatego warto utrwalić odchodzące w przeszłość elementy życia wiejskiego.
Klejniki są moja rodzinną miejscowością, tutaj się urodziłem, mieszkałem i pracowałem jako nauczyciel w szkole podstawowej. W czasie pracy zawodowej zainteresowałem się historią Klejnik i okolic – mojej „małej ojczyzny”. Efektem tego był kącik historyczny utworzony w jedne z sal lekcyjnych, gdzie były eksponowane zdjęcia, dokumenty, zabytki kultury materialnej mieszkańców. Później wraz z innymi nauczycielami zostały zrealizowane dwa projekty, których efektem było utworzenie w szkole Izby Regionalnej. Izba powstała przy finansowym wsparciu Fundacji Wspomagania Wsi i Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska- Białoruś. Ekspozycja składała się ze zdjęć,. dokumentów, narzędzi rolniczych, warsztatu tkackiego, wyposażenia domu, ubrań, obrusów.
Publikacja ta, jest efektem moich zainteresowań historia lokalną dotycząca dziejów wsi i parafii. Pierwsza cześć książki traktuje o historii wsi i parafii, ukazana na szerszym tle dziejów powszechnych i wydarzeń historycznych na Podlasiu. Moim zamiarem było, w miarę popularne, przedstawienie wydarzeń historycznych w oparciu o istniejące publikacje, opracowania i materiały archiwalne. Dzieje XX w. zostały dodatkowo uzupełnione o ustne relacje, wspomnienia, zapiski żyjących mieszkańców. Uzupełnieniem tej części są zebrane toponimy, np.: nazwy pól, łąk, dróg, ścieżek, uroczysk gruntów wiejskich.
Niezwykle istotną częścią książki są fotografie, udostępnione przez mieszkańców z rodzinnych zbiorów. Zdjęcia, z których najstarsze pochodzą z początku XX w, przedstawiają ludzi w świątecznych strojach, upozowanych, ale wiele z nich obrazuje również codzienne życie wsi. Zbiór fotografii uzupełniają mapy, dokumenty i wycinki z prasy. Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej publikacji; mieszkańcom Klejnik za udostępnienie swoich fotografii rodzinnych, dokumentów, za poświecenie wielu godzin na rozmowy o przeszłości, regionalistom – za pomoc w ustaleniu wielu faktów z historii wsi i regionu, władzom Gminy Czyże – za sfinansowanie wydania książki.
Jan Łobuziński