Eugeniusz Jewiec. Czas i ludzie

Eugeniusz Jewiec urodził się 1 listopada 1905 r. w Dubinach na skraju Puszczy Białowieskiej. Jego ojciec Jan był tu nauczycielem, matka Pelagia – córką psalmisty dubińskiej cerkwi Leoncjusza Woszczenki. W okresie międzywojennym Eugeniusz Jewiec trafił do Wilna, gdzie został psalmistą i dyrygentem cerkiewnym, współpracując z Grzegorzem Szyrmą, wybitnym białoruskim muzykiem i folklorystą. Tu też ukończył Seminarium Nauczycielskie im. T. Zana. Z Wilnem byli związani także bracia Eugeniusza – Arkadiusz uczył się w seminarium duchownych oraz ukończył liceum elektrotechniczne, Borys studiował medycynę na Uniwersytecie S. Batorego.

W 1936 r. Eugeniusz Jewiec ukończył Warszawskie Konserwatorium Muzyczne, rok wcześniej żeniąc się z Elżbietą Cybruk, córką o. Symeona, proboszcza cerkwi Narodzenia Bogarodzicy w Bielsku Podlaskim. Przez trzy lata Eugeniusz z rodziną mieszkał i pracował w Warszawie (m.in. w Polskim Radiu), by latem 1939 r. przenieść się do Bielska, gdzie zastała go wojna. W 1940 r. stworzył tu kilkudziesięcioosobowy chór przy rejonowym domu kultury, od 1941 r. prowadził zaś chór przy parafii św. Michała. W połowie lipca 1944 r., w obliczu nadciągającego frontu, wraz z żoną, teściową (matuszką Anną Cybruk) oraz czwórką dzieci postanowił wyjechać na zachód. W latach 1945-1947 mieszkał w obozie DP (dla przesiedlonych) Monchehof w Niemczech, gdzie prowadził chór w cerkwi obozowej, gdzie służył o. Mitrofan Znosko, szwagier Eugeniusza Jewca.

W lipcu 1947 r. rodziny Jewców i Znosków udały się na emigrację do Maroka, początkowo zamieszkując w Bournazel, potem Casablance. Tu Eugeniusz Jewiec także prowadził chór cerkiewny, zorganizował duży chór mieszany oraz prowadził orkiestrę instrumentów strunowych. Zespoły z powodzeniem występowały na najważniejszych scenach Maroka oraz w radiu i telewizji. W swym repertuarze chór posiadał nie tylko muzykę cerkiewną, ale też ludową oraz wschodnią i zachodnią klasykę operową.

W Maroku rodzina Jewców mieszkała i pracowała do grudnia 1962 r., kiedy przeniosła się do Paryża. Tutaj Eugeniusz Jewiec został psalmistą-dyrygentem w soborze św. Aleksandra Newskiego. Zorganizował też pięćdziesięcioosobowy chór mieszany, który ponad sto razy wystąpił w paryskich świątyniach różnych wyznań (m.in. w Notre-Dame), wielkich salach koncertowych (np. w „Playel” dla dwutysięcznej publiczności) oraz w takich miejscach jak Wersal. Wiele razy chór był rejestrowany we francuskiej telewizji i radiu. Wydał także sześć płyt z muzyką cerkiewną. Poza pracą z chórem Eugeniusz Jewiec prowadził wśród młodych ludzi wszechstronną działalność muzyczno-pedagogiczną, komponował utwory muzyki cerkiewnej i świeckiej oraz opracowywał dzieła innych autorów oraz pieśni ludowe. W ostatnich latach życia w prowadzeniu chóru pomagał mu syn Bazyli, urodzony w Warszawie w 1936 roku. W chórze śpiewały też pozostałe dzieci – córka Irena oraz synowie – Piotr i Paweł.

Arkadiusz Jewiec, brat Eugeniusza, po II wojnie światowej wyemigrował do USA, gdzie osiadł w South River w stanie New Jersey. Tutaj prowadził chór białoruski, opracowywał pieśni ludowe oraz kierował chórem w miejscowej cerkwi prawosławnej. Trzeci z braci – Borys, po ukończeniu w 1946 r. UMCS w Lublinie został lekarzem. Był jedną z czołowych postaci powojennej medycyny w Bielsku Podlaskim.

Eugeniusz Jewiec zmarł 17 marca 1990 roku. Spoczął obok małżonki Elżbiety (1908-1981) na rosyjskim cmentarzu prawosławnym w Sainte-Genevieve-des-Bois pod Paryżem.

Książka „Eugeniusz Jewiec. Czas i ludzie” jest swoistym portretem zbiorowym wspólnoty osób, często powiązanych rodzinnie, zaangażowanych w krzewienie oświaty, kultury muzycznej i prawosławnej duchowości wśród Białorusinów w II Rzeczpospolitej oraz powojennej, wschodniosłowiańskiej emigracji na zachodzie Europy. W centrum tej rzeszy osób stoi Eugeniusz Jewiec, wybitny dyrygent, psalmista, muzyk, pedagog muzyczny, kompozytor i oddany społecznik, rodem z Dubin na Podlasiu.

W plejadzie ważnych postaci dla naszej kultury poczesne miejsce zajmuje Eugeniusz Jewiec raz nietuzinkowi przedstawiciele jego najbliższej rodziny. Dlatego na kartach książki czytelnik znajdzie wiele informacji o miejscach i czasie, w których żyli i tworzyli poszczególni przedstawiciele rodzin Jewców, Woszczenków, Cybruków, Znosków oraz Michalewiczów.

Na kartach książki przybliżam historię małej ojczyzny bohatera, wsi Dubiny, miejsca jego urodzenia. Zapraszam do Kouszewa nad Niemnem, gniazda rodu Jewców, nadbużańskiego Domaczewa, skąd pochodzi ród Cybruków oraz poleskiego miasteczka Motol, Z którym związana jest rodzina Michalewiczów.

Wszechstronna działalność muzyczna i pedagogiczna Eugeniusza Jewca odbywała się często w złożonych warunkach wojny, wygnania i emigracji. Poprzez swe aktywne działanie, profesjonalizm wiarę dawał nadzieję ludziom, rzuconym daleko od ojczyzny. Wspierała go w tym żona Elżbieta, osoba wysokiej kultury. Najważniejszy dla dyrygenta pozostawał jednak systematyczny udział w życiu liturgicznym Cerkwi. Jako lektor i psalmista, niezależnie od warunków – czy była to wiejska cerkiewka na Polesiu, obozowy barak w Niemczech, lepianka na marokańskiej pustyni, czy też sobór w Paryżu, rokrocznie czytał i śpiewał na kilkuset nabożeństwach.