60,00zł

Kotły na gościńcu litewskim

Kotły na gościńcu litewskim

Tytuł: Kotły na gościńcu litewskim
Autorzy: Jan Minkiewicz, Włodzimierz Kiryluk
Wydawca: Stowarzyszenie Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach 2018
Seria: Historia i kultura podlaskich Białorusinów
Oprawa: twarda
Wymiary: 22 x 28,5 cm
Ilość stron: 376
ISBN 978-83-946675-7-3

 

     Pochylając się nad niniejszym opracowaniem Jana Minkiewicza, stworzonym we współpracy z Włodzimierzem Kirylukiem, należy mieć na uwadze, że autorzy nie są zawodowymi historykami, ani też dziennikarzami. Są zwykłymi mieszkańcami Kotłów i łączy ich wspólna pasja historyczna oraz chęć utrwalenia dla przyszłych pokoleń wiedzy o historii, kulturze i zwyczajach prawosławnych mieszkańców Podlasia.
     Jan Minkiewicz wykonał ogromną pracę, polegającą na pozyskaniu starych dokumentów oraz zebraniu opowiadań mieszkańców Kotłów i Białej. Uchroniło to wiele fotografii i dokumentów przed zniszczeniem. Niewątpliwie, była to praca wymagająca poświęcenia wielu godzin cennego czasu, oderwania od bieżących zajęć gospodarskich oraz wielokrotnych rozmów i spotkań. Janowi Minkiewiczowi zebrany materiał udało się doskonale przeanalizować i usystematyzować. Głębokie doświadczenie życiowe i erudycja Włodzimierza Kiryluka nadały opracowaniu oczekiwany kształt.
     Dużą wartością książki jest jej lekka forma pisarska oraz publikacja dokumentów i danych źródłowych, przydatnych historykom i kulturoznawcom do dalszych badań.
     Opracowanie będzie potrzebne także dla młodzieży, której rodzice lub dziadkowie pochodzą z tych stron, w celu poszukiwania swoich korzeni oraz kształtowania świadomości historycznej. Z tego też względu praca ta zasługuje na duże uznanie i wysoką ocenę. Mimo, że dotyczy jednej miejscowości, posiada walory uniwersalne i może służyć wzorcem dla innych.
Włodzimierz Naumczuk

 

SPIS TREŚCI 
 
 
 
 
7 WSTĘP
10 KOTŁY I OKOLICE DO XIX WIEKU
12 HoraWyszka
13 Sztylet z czerwonymi kamieniami
14 Koncentracja wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego
16 Bielska metropolia
19 Hołody
20 Użyki
21 Hołowiesk 21 Widowo
23 Pasynki
24 Saki
25 Hryniewicze Duże
26 Wiek siedemnasty i osiemnasty
32  W IMPERIUM ROSYJSKIM
33 Od Departamentu Białostockiego do Guberni Grodzieńskiej
35 Początki wielkiej reformy rolnej 
37 Uwłaszczenie 
41 Zakup ziemi w majątku Hryniewicze Duże 
44 Szkolnictwo w XIX wieku 
47 Spis powszechny z 1897 roku
47 Budownictwo w XIX wieku
48 Życie rodzinne
49 Gospodarstwo
55 Społeczność żydowska 
57 Rok 1913 
57 Służba wojskowa 
59 Wybuch I wojny światowej 
61 Rok 1915. Bieżeństwo 
70 Rok 1916."Żyli jak w bajce"
75 Lata 1917-1918. Rewolucja i głód
77 Lata 1918-1919. Pierwsze powroty
78 Rok 1920. Wojna polsko - bolszewicka
79 Rok 1921. Drugi okres powrotów
82  PARAFIE, CERKWIE, MIEJSCA ŚWIĘTE I UROCZYSKA
83 Parafia św. Eliasza w Hryniewiczach Dużych 
92 Cerkiew cmentarna w Hryniewiczach Dużych 
97 Cerkiew Preczystieńska w Bielsku Podlaskim
103 Cerkiew św. Mikołaja w Bielsku Podlaskim
104 Cerkiew Uspieńska w Bielsku Podlaskim
106 Bielskie cmentarze
107 Kapliczka z cudowną wodą
108 Kotłowskie krzyże
111 Obchód pól
112 Uroczyska
116 MIĘDZYWOJNIE
118 Sytuacja Cerkwi Prawosławnej
119 Wierszalin - Nowa Jerozolima
120 Szkoła Powszechna w Kotłach 
124 Życie polityczne
126 Zdarzyło się 9 czerwca 1927 roku 
131 Emigracja do Argentyny 
139 Rolnictwo 
144 Inflacja
146 Prace wspomagające rolnictwo
147 Komasacja
151 Budownictwo
152 Dzieciństwo i zabawy
156 Życie codzienne
157 Wesela białoruskie w Kotłach
160 Narodowość żydowska
161 Romowie, czyli Cyganie i ich wędrówki
162 Zasadnicza służba wojskowa w II Rzeczypospolitej
165 1938. Kotły w przededniu II wojny światowej 
170  KOTŁY W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ
171 1939. Początek wojny
176 Sołectwo Kotły w ZSRR
177 Szkolnictwo 
179 Życie codzienne
182 Obowiązki wojskowe
183 1941. Napaść wojsk II Rzeczy na ZSRR 
188 W armii generała Andersa
190 Sołectwo Kotły w II Rzeszy Niemieckiej
196 Eksterminacja ludności żydowskiej
197 Wywózka na przymusowe roboty 
200 Listy Mikołaja Sawickiego
202 Listy Marii Sawickiej 
210 Listy Jana Kiryluka 
214 Julia Kowerda 
217 Mieszkańcy Kotłów w Armii Czerwonej 
219 Wojenne losy 
222 Działalność partyzancka 
224 Wyzwolenie 
226 Sprawa Jana Demianiuka
228  CZASY POWOJENNE I WSPÓŁCZESNE
229 Po wyzwoleniu 
232 Repatriacja
235 Tworzenie się nowej władzy
236 Zagospodarowanie Ziem Odzyskanych
237 Sprawa ukraińska i służba w KBW 
239 Trudne powroty
242 Życie polityczne
243 ZWM i KGW
244 Gromadzka Rada Narodowa w Kotłach
247 Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna 
251 Rolnictwo po 1956 roku 
257 Zakład Produkcji Wikliniarskiej w Kotłach
260 Pszczelarstwo
261 Kółka Rolnicze 
263 Zalesienia
264 Oświata i kultura
279 Wiejski rok obrzędowy
296 Chrzciny
298 Wesela
305 Pogrzeby
307 Tragiczne wydarzenia
309 Zasadnicza służba wojskowa
314 Kotłowskie sołectwo w Gminie Bielsk Podlaski
315 Rodzina Minkiewiczów
316 Rodzina Krukowskich
319 Rodzina Iwaniuków
320 Rodzina Gołębieckich
322 Rodzina Stanisławiuków
323 Cyganie z Orlanki i Zenek Martyniuk
324 Migracja ludności wiejskiej do miast 
326 Rolnictwo po 1970 roku
328 Kotłowscy sołtysi po II wojnie światowej
334 OD REDAKTORA 
 
ANEKSY
336 14czerwca 1571 r. Ziemianin Łazko Maczkiewicz z żoną Hanną i synem Ławrynem sprzedają grunty w Hryniewiczach o. Fiodorowi, proboszczowi miejscowej prawosławnej cerkwi św. Eliasza.
337 1692 r. Regestr pogłównego czworga. Spis ludności, zamieszkującej teren parafii unickiej św. Eliasza w Hryniewiczach Wielkich
339 1769 - 1773. Cztery sprawy majątkowe, dotyczące mieszkańców wsi Kotły.
342 1816 r. Spisy rewizyjne mieszkańców wsi Kotły, Biała i Orlanka.
352 Mieszkańcy sołectwa Kotły w II połowie XX wieku 
374 ARCHIWALIA I LITERATURA 

 

WSTĘP 
 
    Urodziłem się 27 lipca 1928 roku we wsi Kotły, leżącej w gminie i powiecie Bielsk Podlaski. Służbę wojskową odbywałem od 12 maja 1949 r. do 8 października 1951 r. Od października 1964 r. zamieszkuję w Białymstoku. Cały czas jeździłem do wsi i interesowałem się sprawami bieżącymi. W dzieciństwie interesowałem się geografią oraz historią, wierząc, że rzeczy opisane w książkach są prawdą. Potem, obserwując ostatnie lata przedwojenne, okupację sowiecką oraz niemiecką i okres powojenny, stwierdziłem, jak duże jest w ich opisach zakłamanie.
     W moim dzieciństwie spotkałem dużo starszych osób, które urodziły się w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych dziewiętnastego wieku i opowiadały mi o pańszczyźnie. Ludzie ci mówili o budownictwie, sprzęcie używanym w gospodarstwach, uprawie roli i życiu na wsi w tamtych czasach. Gdy w 1914 r. wybuchła pierwsza wojna światowa, dużo młodych mężczyzn zostało zmobilizowanych do wojska, z czego część dostała się do niewoli niemieckiej i austriackiej. Ci opowiadali o niemieckich porządkach i gospodarce. W 1915 r., gdy zbliżał się front, władze carskie wydały zarządzenie, aby ludność prawosławna zamieszkująca te tereny, wyjechała w głąb Rosji, co później nazwano bieżeństwem.
     Pierwszy powrót z bieżeństwa nastąpił w 1918 r., a potem miała miejsce przerwa, aż do zakończenia wojny polsko - bolszewickiej. Po niej nastąpił drugi okres powrotów z bieżeństwa, który trwał do 1923 r. Ludzie opowiadali, jak mieszkało się im w różnych stronach Rosji, o zwyczajach ludności w poszczególnych guberniach oraz rewolucji bolszewickiej, głodówce i chorobach. Powrót w rodzinne strony wiązał się z żebractwem, najczęściej we wsiach katolickich oraz zatrudnianiem dzieci jako pastuszków, likwidacją odłogów i przystąpieniem do odbudowy gospodarki rolnej.
     W dzieciństwie miałem dobrą pamięć i lubiłem słuchać, co o przeszłości opowiadały starsze osoby, a od 1935 r. sam obserwowałem lata kryzysu. Wtedy co kilka tygodni sołtys przyprowadzał bezrobotnych na nocleg. Pospolicie nazywano ich „antkami warszawskimi". Biedna ludność z Bielska Podlaskiego przychodziła do wsi z prośbą o kawałek chleba czy ziemniaki. W latach 1936 - 1939, kiedy zaczęto regulować rzekę Orlankę i Białą oraz budować Centralny Okręg Przemysłowy, zmniejszyła się liczba bezrobotnych.
     Nastąpił rok 1939. Wiosną, do budowy umocnień obronnych na granicy polsko - niemieckiej, powołano rezerwistów. Władze państwowe przygotowywały naród do wojny. Wywieszono plakaty z Marszałkiem Edwardem Rydzem - Śmigłym i śpiewano piosenkę: „Nikt nam nie zrobi nic, nikt nas nie ruszy, bo z nami Śmigły Rydz". Było hasło, że nie oddamy ani guzika. Starsi ludzie, którzy walczyli na froncie z Niemcami mówili, że dobrze będzie jak Polska wytrzyma dwa tygodnie. Pod koniec sierpnia 1939 r. nastąpiła powszechna mobilizacja żołnierzy rezerwistów oraz koni wraz z zaprzęgiem. 1 września wybuchła wojna. Po dwóch tygodniach nasze tereny zajęły wojska niemieckie. Już wtedy mówiono, że przyjdą tu sowieci i rzeczywiście po kilkunastu dniach Niemcy wycofali się, a nasze tereny, po zajęci przez wojska sowieckie, przyłączono do Związku Radzieckiego, jako Zachodnią Białoruś.
    Wprowadzono nowe porządki, w szkołach nauczano języka rosyjskiego i białoruskiego. Na gospodarstwa rolne nałożono podatki pieniężne oraz obowiązkowe dostawy zboża, ziemniaków, włókna i żywca. Największym obciążeniem były szarwarki, w ramach których dowożono żwir na budowę lotniska pod wsią Piliki. Wiosną 1941 r. około 25 mężczyzn ze wsi Kotły powołano do wojska. Zatrudniano ich do budowy lotnisk i bunkrów obronnych na nowych granicach. Jednocześnie rozpoczęto wywózkę w głąb Rosji pracowników służby leśnej, przedwojennych urzędników i innych przedstawicieli inteligencji nazywanych wrogami władzy sowieckiej. W niektórych wsiach zorganizowano kołchozy.
     22 czerwca 1941 r. wojska niemieckie przekroczyły granicę sowiecką i rozpoczęła się wojna niemiecko - radziecka. Nastąpiły nowe porządki, a w ich ramach wywózki młodzieży na przymusowe roboty. Po likwidacji getta, z każdej wsi powiatu bielskiego zwożono po kilka rodzin, na miejsce Żydów, wywiezionych do obozów zagłady.
    27 lipca 1944 r. niemieccy żołnierze podpalili wieś Kotły i wycofali się za rzekę Białą. Po trzech dniach Niemcy wycofali się na zachód. Do wsi najechało dużo wojska radzieckiego i przystąpiono do budowy mostu na rzece Białej. Oficerowie radzieccy powiadomili mieszkańców, że miejscowe tereny należą do Polski, a mężczyźni pójdą do polskiego wojska. Ludność przystąpiła do zbioru zbóż, bo przez działania wojenne zostały one opóźnione o 10 dni. Nowa władza borykała się z dużym brakiem towarów przemysłowych i materiałów budowlanych. Odbudowywano budynki mieszkalne i gospodarcze.
    Niemcy dokładnie opisywali swe miejscowości już w XVIII wieku. U nas, prekursorami tego byli nasi ziomkowie - profesor Ignacy Daniłowicz (1788-1843), rodem z Hryniewicz Dużych i prof. Józef Jaroszewicz (1794-1860), rodem z Bielska. W II połowie XX w. do tego grona dołączył o. Grzegorz Sosna, którego ciocia Olga Kiryluk mieszkała w Kotłach. Jego monografie książkowe o Pasynkach, Łosince czy Szczytach, napisane wspólnie z matuszką Antoniną oraz Doroteuszem Fionikiem, stały się swoistym wzorem do stworzenia niniejszego opracowania.
    Należę do nielicznych, starszych mieszkańców wsi, pamiętających ludzi, którzy żyli we wsi Kotły jeszcze w XIX w. Dlatego chciałbym, wraz z młodszym kolegą, opowiedzieć o wielkiej historii i tradycji naszej małej ojczyzny.
Włodzimierz Kiryluk
Kotły 2012-2018
 
    Nasza mała ojczyzna to wieś Kotły, Biała i Orlanka, tworzące jedno sołectwo Kotły. W niniejszym opracowaniu, 
w szerszym kontekście historycznym, staraliśmy się pokazać jej niepowtarzalność, a także wielowątkowość tradycji społeczno - kulturowych. Opisywane tu historie osób i rodzin mogłyby, bez wątpienia, posłużyć do stworzenia niejednego filmu czy powieści.
    Gromadzić materiały do książki rozpoczęliśmy jeszcze w 2008 r., z potrzeby serca i uświadomienia ulotności przemijającego czasu. W 2017 r. przygotowaliśmy i wydaliśmy niewielkim nakładem opracowanie studyjne w formie albumowego zbioru dokumentów, fotografii i wspomnień.
    Pamiętajmy, że życie składa się z chwil trudnych i smutnych, ale również pięknych i radosnych. Po momentach trudnych, przychodzą radosne i wzniosłe. Niech lektura tej książki, dla mieszkańców sołectwa Kotły oraz osób o kotłow- skim rodowodzie, stanie się taką chwilą radosną. Książkę kierujemy do wszystkich tych, którzy zatroskani codziennością, z braku czasu, nie mogą odnaleźć swoich rodzinnych korzeni, głęboko wrośniętych w bielsko - podlaską ziemię. Warto o tych korzeniach pamiętać.
    Należy być dumnym z niepowtarzalnej, prawosławnej kultury duchowej i pięknej, chociaż powikłanej, białoruskiej tradycji historycznej na Podlasiu. Kultywujmy nasze pieśni, zwyczaje i obrzędy, ciesząc się ich pięknem. Nie zapominajmy naszej ruskiej mowy, języka naszych rodziców i dziadków, chłopów i mieszczan, bojarów i szlachty, strzelców i osoczników, wielkich książąt i królów. Rozmawiajmy w swoim, ruskim języku z naszymi dziećmi i wnukami, a błogosławione będą lata życia naszego.
Jan Minkiewicz
Kotły, poniedziałek, 12 lutego 2017 roku
Recenzje

Producent
Szybkie wyszukiwanie
 
Użyj słów kluczowych, aby znaleźć produkt, którego szukasz.
Zaawansowane wyszukiwanie
Twój koszyk jest pusty
Poleć produkt
Podziel się poprzez e-mail. Udostępnij na Facebooku. Podziel się na Twitterze.
osCommerce