45,00zł

Zasady sprawowania nabożeństw

Zasady sprawowania nabożeństw

Tytuł: Zasady sprawowania nabożeństw prawosławnych. T.I Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. Boska Liturgia św. Bazylego Wielkiego
Autorzy: bp Andrzej Borkowski, prot. Marek Ławreszuk, d. Piotr Makal, prot. Włodzimierz Misijuk
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2019
Oprawa: twarda
Format: 16,7 x 24 cm
Ilość stron: 220
ISBN 978-83-7431-571-5

 
 
Wstęp
     Prawosławne nabożeństwa są wspólnotową modlitwą, która łączy sfery praksis i theoria. W cerkiewnych nabożeństwach modlitwa przeplata się z ascezą, wysiłkiem duchowym, wypełniona jest relacją z Bogiem i Jego Cerkwią oraz poznawaniem prawdy o Bogu. Realizują przy tym trzy cele: oddawanie chwały Bogu, wprowadzanie w misterium oraz nauczanie. Cele te realizowane są w uporządkowanej strukturze prawosławnych nabożeństw, sprawowanych w architektonicznej i ikonograficznej oprawie cerkwi i całego wystroju jej wnętrza poprzez śpiewane i melorecytowane teksty nabożeństw, liturgiczne czynności, ruchy i gesty kapłana oraz wiernych, śpiewy i całą sferę innych elementów. Wzorce liturgiczne, określane w słowiańskiej tradycji jako reguła czy ustaw, przedstawiają, regulują, ale i jednocześnie wyjaśniają znaczenie nabożeństw, skupiając się na jak najdokładniejszym ukazaniu znaczenia ich poszczególnych elementów i części składowych.
      Cerkiew opiera się na wspólnym historycznym fundamencie reguł liturgicznych, który od początku nie był jednolity. W strukturach starożytnych patriarchatów Bizancjum, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy oraz w innych chrześcijańskich ośrodkach eklezjalnych rozwijały się różne nurty lokalnych tradycji liturgicznych. Pośród tych przenikających się i w różnym stopniu wzajemnie oddziaływających na siebie rytów na przestrzeni wieków rozwinęła się obecna prawosławna tradycja liturgiczna. Pozostaje jednolita i wspólna w swym zasadniczych celach, a jednak zróżnicowana pod względem charakterystycznych środków i metod obecnych w poszczególnych kulturach.
      Prawosławie na terytoriach Polski rozwijało się przez wieki pod wpływem słowiańskiej tradycji liturgicznej, w której zachowały się i przenikały ze sobą elementy reguł bizantyjskich, cyrylometodiań- skich, kijowskich i synodalnych. W ciągu millenium swego istnienia na ziemiach Polski prawosławie rozwinęło swą własną lokalną tradycję liturgiczną, z jej własnymi, charakterystycznymi elementami. W znacznej mierze wynikają one z przenikania się w Polsce tradycji chrześcijańskiego Wschodu i Zachodu. Trzeba też zwrócić uwagę na znaczne zróżnicowanie tej lokalnej tradycji w różnych regionach kraju i w poszczególnych diecezjach. Wynika ono z bogatej historii prawosławnego chrześcijaństwa w Polsce oraz narodowościowego, etnicznego oraz kulturowego zróżnicowania prawosławnych chrześcijan w naszym kraju.
      Celem niniejszego opracowania jest krytyczna analiza reguł liturgicznych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Jest to zadanie zarówno pionierskie, jak i trudne, gdyż dotychczas nikt nie podjął się próby dokonania tego rodzaju studium lokalnej prawosławnej tradycji liturgicznej. Znane i dostępne opracowania opisują historyczne i współczesne zasady liturgiczne w tradycjach wielkich Cerkwi lokalnych: bizantyńskiej, greckiej, rosyjskiej, serbskiej, rumuńskiej czy jerozolimskiej.
      Tom pierwszy poświęcony jest regułom sprawowania najważniejszego z nabożeństw, jakim jest Boska Liturgia. Zgromadzone i przedstawione tu informacje dotyczą wszystkich elementów tego nabożeństwa i są uporządkowane pod względem ich przydatności dla duchownych i osób aktywnie uczestniczących w nabożeństwie: lektorów, prysłuż- ników, chórzystów. Niniejsze opracowanie dotyczy Boskiej Liturgii św. Jana Chryzostoma oraz Boskiej Liturgii św. Bazylego Wielkiego.
Metodologia
     Podstawą niniejszego studium są księgi liturgiczne Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, reguły liturgiczne poszczególnych Cerkwi lokalnych oraz opracowania poświęcone historii liturgiki i praktyk liturgicznych.
     Odniesienia do tekstów liturgicznych są przedstawione w dwóch wersjach językowych: cerkiewnosłowiańskiej i polskiej. Polskie tłumaczenie opiera się na tekstach zatwierdzonych przez Sobór Biskupów PAKP. Wszelkie niezbędne uwagi translatorskie zostały zamieszczone w przypisach lub komentarzach.
Opracowanie nie uwzględnia lokalnych praktyk terenów obecnej diecezji przemysko-gorlickiej, które nie są zapisane w opublikowanych księgach liturgicznych. Zachowały się jako tradycyjne elementy obrzędowości prawosławnej tradycji kijowskiej, o korzeniach cyry- lometodiańskich, greckich i bałkańskich. Informacje o specyfice łemkowskiej praktyki liturgicznej wymagają oddzielnego opracowania, poprzedzonego gruntowną pracą badawczą.
Lokalna praktyka liturgiczna jest trudna do usystematyzowania ze  względu na brak normatywnych opracowań. W znakomitej większości opiera się na praktyce uregulowanej rosyjskimi wydaniami ksiąg liturgicznych, które były następnie redagowane i publikowane przez Cerkiew w Polsce. W sferze adnotacji i komentarzy teksty te opierają się na zasadach opisywanych w „Typikonie”, „Nastolnoj knigie", wszelakich cerkiewnych ustawach publikowanych na Wschodzie. Z drugiej strony informacje o poszczególnych elementach tejże praktyki pochodzą z historycznych i współczesnych opracowań cerkwi tradycji greckiej.
     W sytuacji zagadnień, które nie zostały opisane w literaturze przedmiotu, autorzy poszukiwali wskazówek historycznych lub ustaleń kanonicznych opisywanych m.in. w postanowieniach soborów lokalnych bądź ustaleń wewnątrzdiecezjalnych.
     W opisywanej praktyce liturgicznej znajdują się także elementy, które w innych cerkwiach lokalnych uległy współcześnie daleko idącej redakcji. Dotyczyła ona usunięcia historycznych uzupełnień i zniekształceń i powrotu do czytelnej i kanonicznej praktyki. O ile w niektórych przypadkach brak jest takiej recepcji w wydanych w Cerkwi w Polsce księgach liturgicznych, autorzy opracowania wskazali na zasadność ich korekty i uzupełnień.
     W przedkładanym Czytelnikom pierwszym tomie takimi elementami są odmienne współczesne redakcje dialogu prezbitera i diakona po zakończonym wielkim wejściu, praktyka przyjęcia komunii Ciała i Krwi Chrystusa przez duchowieństwo oraz struktura i schemat modlitwy epikletycznej w anaforze św. Bazylego Wielkiego. Wszystkie te elementy opierały się przed laty na praktyce regulowanej przez teksty liturgiczne Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. W ostatnich dekadach, w efekcie prac komisji liturgicznych i decyzji soborów biskupów, uległy one modyfikacjom, które nie zostały uwzględnione w praktyce PAKP. W tej sytuacji niniejsze opracowanie wskazuje nowopojawiają- ce się rozbieżności w praktyce liturgicznej, odwołując się jednocześnie do rozwiązań podejmowanych w innych cerkwiach lokalnych.
     Struktura
Struktura przedłożonej Czytelnikowi książki zbudowana jest na strukturze Boskiej Liturgii. Kolejne rozdziały opisują chronologicznie wszystkie elementy nabożeństwa. W każdym rozdziale wyszczególnione są informacje, które dotyczą Boskiej Liturgii św. Jana Chryzostoma (oznaczenie LitChr), Boskiej Liturgii św. Bazylego Wielkiego (oznaczenie LitBaz) lub te, które regulują sprawowanie nabożeństwa przez biskupa (oznaczenie LitBp) oraz prezbitera (oznaczenie Lit- Prezb). Złożone i rozbudowane elementy nabożeństwa są opisane w strukturze gniazdowej. W ten sam sposób opisane są wskazówki, które dotyczą przewodniczącego nabożeństwa, towarzyszących mu prezbiterów oraz protodiakona i diakonów. Taki opis zachowuje czytelność i przejrzystość w rozbudowanych strukturach (np. wielkiego wejścia) i pozwala wyszczególnić różnice w sprawowaniu nabożeństwa przez jednego duchownego lub wielu duchownych. Poszczególne paragrafy tego opracowania wskazują również na różnice wynikające z sprawowania Liturgii przez prezbitera, którego wspierają diakoni lub prowadzenia nabożeństwa przez biskupa.
     W przypadku opisywania odmiennych lokalnych tradycji liturgicznych, uwagi te są opatrzone odpowiednimi wskazaniami, które wyjaśniają rozbieżności poprzez ich przyporządkowanie praktykom konkretnych cerkwi lokalnych.
     Szczegółowe informacje historyczne lub głębsze wyjaśnienia zostały zapisane w przypisach. Niektóre z nich próbują ukazać drogę przemian, inne wskazują jedynie na odpowiedzi zawarte w tekstach źródłowych i liturgicznych opracowaniach.
     Książkę wieńczą aneksy, w których przedstawiono schematy ro- zesłań, okadzań, śpiewu troparionów i kondakionów, a także kolorów szat liturgicznych używanych w czasie nabożeństw w okresie roku liturgicznego.
     Zagadnienia terminologiczne i recepcja zmian struktury
Od pierwszego powojennego wydania pełnego polskiego tekstu Boskiej Liturgii Świętego Ojca naszego Jana Chryzostoma w 2001 r. upłynęło już kilkanaście lat. Coraz częstsze sprawowanie Boskiej Liturgii w języku polskim ujawniło potrzebę korekty niektórych słów czy fragmentów i stąd wskazany w tekście/przypisach propozycje zmian w kolejnym wydaniu archijeratikonu oraz służebnika.
Praca zagranicznych liturgistów skutkowała również licznymi korektami redakcyjnymi ksiąg liturgicznych, wykorzystywanych w praktyce innych cerkwi lokalnych. Niniejsze opracowanie ukazuje wprowadzane w historii zmiany w strukturze nabożeństwa i tym samym wskazuje również na konieczność ich recepcji bądź korekty.
     Wśród istotnych modyfikacji historycznej struktury nabożeństwa, które współcześnie wymagają oficjalnych wskazań hierarchów PAKP, znajdują się opisane w książce kwestie: modlitwy epiklezy LitBaz z wyszczególnieniem kwestii potrójnego błogosławieństwa darów i troparionu nabożeństwa trzeciej godziny, dialogu prezbitera i diakona po przeniesieniu darów eucharystycznych na ołtarz czy praktyki tzw. cichego czytania modlitw i wynikającego z niej „przenikania się" treści modlitw czytanych przez duchownego i hymnów, które śpiewa chór. Obok praktycznych wskazówek regulujących porządek nabożeństwa, wyżej wskazane zagadnienia wybijają się na pierwsze miejsce jako te, które wpływają na kanoniczny porządek i godny przebieg Boskiej Liturgii.
     Dalekosiężnym celem niniejszego opracowania jest przedstawienie obecnych praktyk sprawowania Boskiej Liturgii, połączone z próbą wskazania czy ustalenia pewnej lokalnej normy, która mogłaby stać się podstawą dla kolejnych wydań ksiąg liturgicznych Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. 
 
 
Spis treści
Wstęp
Wykaz skrótów:
1. Przygotowanie do sprawowania Liturgii
2. Czas sprawowania nabożeństwa
3. Porządek sprawowania nabożeństw przez wielu duchownych
4. Modlitwy wejścia
5. Nałożenie szat
6. Omycie rąk
7. Proskomidia - informacje wstępne
8. Przebieg proskomidii
9. Doksologia
10. Wielka ektenia
11. Antyfony i małe ektenie
12. O sposobie czytania modlitw. Ciche czytanie modlitw
13. Małe wejście
14. Tropariony i kondakiony
15. Trysagion
16. Czytanie listów apostolskich
17. Ewangelia i homilia
18. Ektenia żarliwa
19. Ektenia za dusze zmarłych
20. Ektenie za katechumenów i wiernych
21. Wielkie wejście
22. Ektenia błagalna i modlitwa przyniesienia
23. Symbol wiary
24. Kanon eucharystyczny
25. Ektenia błagalna i Modlitwa Pańska
26. Podniesienie Świętych Darów i przygotowanie do komunii
27. Udzielanie Świętej Eucharystii - komunia duchowieństwa
28. Udzielanie Świętej Eucharystii - komunia wiernych
29. Przeniesienie Świętych Darów na żertwiennik
30. Ektenia i modlitwa przed amboną
31. Spożycie Świętych Darów i modlitwy dziękczynne
32. Rozesłanie
33. Zakończenie nabożeństwa
Aneksy 183
I. Rozesłania
II. Okadzanie
III. Tropariony i kondakiony na Liturgii
IV. Kolory szat liturgicznych
Bibliografia
Recenzje

Producent
Szybkie wyszukiwanie
 
Użyj słów kluczowych, aby znaleźć produkt, którego szukasz.
Zaawansowane wyszukiwanie
Informacje o producencie
Katedra Teologii Prawosł. U w B
Inne produkty
Poleć produkt
Podziel się poprzez e-mail. Udostępnij na Facebooku. Podziel się na Twitterze.
osCommerce